images                                   DS1                                       IMG 02

 

 

Људмил Спасов

БЛАЖЕ КОНЕСКИ ЗА ЛИКОТ НА СВ. КЛИМЕНТ ОХРИДСКИ

 (ТИХИТЕ КАНДИЛА)

Блаже Конески на двапати има пишувано за Св. Климент. Првиот текст потекнува од 1966 г., од прославата на 1050-годишнината од смртта на Св. Климент и има наслов Климент Охридски, а вториот текст претставува беседа одржана 1986 г. во новата зграда на МНТ, по повод на 1100 години од формирањето на Kлиментовата школа во Охрид – 886 г.

И двата текста носат важна порака до современиците:

1. Во првиот текст (Конески 1990: 7-18) по повод на 1050-годишнината од смртта (1966 г.) нагласката е дека Св. Климент, како претставник на својата генерација, ученик на Св. Браќа, најактивно се бори (и изборува) Словените да го најдат својот културен лик меѓу Источното и Западното Римско царство и да не бидат аморфна маса. Натаму, Конески ја истакнува важноста дека глаголицата е првото словенско писмо, па вели дека во времето на Св. Kлимент отстапувањето од глаголицата можело да се толкува како попуштање пред туѓото влијание... На крајот заклучува дека Охрид како културен центар има и денес важно значење за Словените, но и дека нивниот култ е најжив токму овде, во Охрид, Охридско и Македонија пошироко.

2. Вториот текст од 1986 г. по повод од 1100 г. од Климентовата школа е извонредно поттикнувачки и содржи една водечка, како и повеќе дополнителни важни пораки до современиците, до Македонците... Тој претставува образец на реторската вештина создадена на македонски јазик. Не можам да се оттргнам од впечатокот дека овој говор длабоко се поврзува со беседата на Григор Прличев одржана во јуни 1866 г., на крајот на учебната година, пред граѓанството во Охрид. Самиот Конески го има анализирано овој говор со едно нескриено воодушевување за него (Конески 1966: 205-206). Да откријам уште една скриена врска меѓу двете беседи: првата, онаа на Прличев е создадена 1866 г., втората, онаа на Конески, е создадена 1986 г., значи двете ги разделува време од еден век! Самата по себе ваквата симболика го бранува нашиот мисловен тек!

Затоа, нека ми биде овде дозволено да дадам и едно лично согледување при толкувањето на пораката на беседата на Конески.

Да не заборавиме дека СФРЈ, како федерација во која учествуваше денешната Република Македонија, почна да се распаѓа 1990 г. во еден подолг процес сè до 1992 г. Конески преку овој текст дава совет како ќе треба Македонците да се постават по таквиот настан, кој, сигурен сум, го предвидуваше. Да се потсетиме дека Беседата за Св. Климент се пренесуваше низ сите тогашни телевизии, односно преку заедничката мрежа ЈРТ што значи дека се слушаше и се гледаше низ просторите на целата тогашна држава. На таков начин, пораката на Конески, на македонски јазик, беше пренесена насекаде.

Беседата одржана на 25 ноември 1986 г. од страна на Конески (1990: 19-25), на денот на светецот, почнува со зборовите од мајка му на Прличев, која го храбри сина си пред неговото затворање, велејќи му да се угледа на Св. Климент, пред чија фреска кај нас горат безброј кандилца. „Не бој се!“ – вели таа – „Биди храбар што и да се случи!“

Натаму Конески ја искажува втората поимна оска на неговата беседа со синтагмата: кандилцата и светецот. Тој објаснува дека кандилцата што горат низ македонските куќи обележуваат солидарност на луѓето во тешки времиња, но и долга трага на опстојување низ вековите... Конески истакнува дека Св. Климент е заслужен: затоа што е прв епископ од словенски род; за воздејството на охридската школа врз развитокот на старата руска писменост; за поттикот да се основаат манастири на Света Гора (Зографски и др.); личноста на Св. Климент ја штитела автокефалноста на Охридската црква... Токму затоа, ни кажува Конески, Охридската црква не ги празнувала само Св. Кирил и Св. Методиј, туку и Св. Климент. За тоа ни кажува календарот на Асемановото евангелие. Со други зборови: меѓу култните светители од Охрид, Св. Климент е најважниот. Во црквата Св. Богородица Перивлепта (Нови Св. Климент), неговиот портрет е наспроти апостолот Св. Петар, значаен за екуменската црква. Во истата насока: „Седмочислениците“ во црквата посветена на Св. Наум во Охрид, му даваат на Св. Климент централно место на иконата. Ова е токму така оти преку Св. Климент се „кристализира македонската национална свест“, вели Конески. Св. Климент и неговата дејност им припаѓаат и на други народи, неговото дело се вклучува во повеќе национални културни традиции, така и треба да биде, но – токму овде „треба да го повториме она за што се договоривме на почетокот“, вели Конески и ја искажува метамислата на беседата дека тихите кандила пред иконите на Св. Климент гореле низ вековите само во нашиот регион, изразувајќи и молитва и надеж и човечка солидарност...

Пораката на Конески е еднозначна. Нека ми биде дозволено да ја извлечам онака како што ја разбирам: Ние, Македонците, Климентовите потомци, сме поставени пред предизвикот уште еднаш, заедно со него, да бараме признание за својата самостојна културна акција и за својата национална независност!

Да се потсетиме: Македонците застанаа пред предизвикот на формирање на самостојна држава 1991 г., 8 септември.

Цитирана литература:

Конески, Блаже, „Еден говор на Григор Прличев“, Македонски јазик, 17, 1966, стр. 205-206.Конески, Блаже, Ликови и теми, Култура, Скопје, 1990.